Procesor Zilog Z80 kończy 50 lat. Wygaszono produkcję, ale otwarty klon FOSS Z80 trafia właśnie do obudowy DIP40

Zilog formalnie zamknął produkcję Z80 w połowie 2024 roku, kończąc niemal pięćdziesiąt lat ciągłej obecności tego układu na rynku. Firma, dziś należąca do koncernu Littelfuse, przestała przyjmować zamówienia na klasyczne warianty DIP40 i wygasiła też pokrewne mikrokontrolery z rodziny eZ8/eZ80. Dla właścicieli retrokomputerów i twórców sprzętu bazującego na Z80 oznaczało to realne ryzyko braku części zamiennych. Odpowiedzią okazał się projekt otwartego krzemowego klona.

Zilog zamknął rozdział Z80 i pokrewnych układów eZ80, ale otwarty projekt FOSSi Z80 właśnie kończy kolejną rundę fabrykacji w drodze do wersji w klasycznej obudowie DIP40. 50 lat po debiucie wciąż ma dla kogo pracować.

Qualcomm rozwija ofertę dla centrów danych. Dragonfly C1000, akceleratory AI300 i pamięć HBC w jednym planie na lata 2027–2028

Oryginalny procesor Z80 zadebiutował w lipcu 1976 roku jako układ zgodny binarnie z Intelem 8080, dzięki czemu mógł korzystać z istniejącego oprogramowania dla systemu CP/M. Chip zawierał około 8500 tranzystorów wykonanych w procesie technologicznym 4 µm i standardowo pracował z częstotliwością 2,5 MHz, choć późniejsze wersje CMOS osiągały nawet 20 MHz. Jednym z jego największych atutów był wbudowany kontroler odświeżania pamięci DRAM. Dzięki temu komputer z takim procesorem potrzebował mniej dodatkowej logiki, bo CPU przejmował część zadań, które w innych konstrukcjach trzeba było realizować osobnymi układami. Według relacji zachowanej przez Computer History Museum stworzenie pierwszego działającego Z80, razem z systemem deweloperskim i oprogramowaniem, pochłonęło około 400 tys. dolarów, przy początkowym wsparciu Exxona sięgającym 500 tys. dolarów. Z80 trafił później do wielu ważnych urządzeń epoki, między innymi do ZX Spectrum, TRS-80, komputerów standardu MSX, konsoli Sega Master System oraz automatów arcade, w tym Pac-Mana. Wbrew obiegowej opinii nie był jednak procesorem Game Boya. Nintendo zastosowało tam własny układ firmy Sharp, zwykle opisywany jako konstrukcję zbliżoną do Intela 8080 i częściowo kojarzoną z rodziną Z80, ale nie będącą licencjonowanym procesorem Ziloga.

DeepSeek projektuje własny chip AI do inferencji. Ruch wymuszony sankcjami USA i słabością chińskiego zaplecza produkcyjnego

Po ogłoszeniu przez Zilog zakończenia produkcji układu w kwietniu 2024 roku Renaldas Zioma rozpoczął rozwój projektu FOSSi Z80, bazującego na otwartym rdzeniu TV80 autorstwa Guya Hutchisona i udostępnionego na licencji Apache 2.0. Pierwszy prototyp powstał w ramach programu Tiny Tapeout 7 z wykorzystaniem procesu SkyWater 130 nm. Zajmował zaledwie 0,064 mm² powierzchni krzemu i potwierdził poprawność projektu. Kolejne wersje trafiły następnie do programu Efabless CI2406 w obudowie QFN64 oraz dwukrotnie zostały wyprodukowane w procesie IHP 130 nm.

Dongfang Suanxin pokazuje DF1000. Chiński akcelerator AI z pamięcią 3D DRAM ma dorównywać układom NVIDIA H200

Obecna rewizja wykorzystuje proces GlobalFoundries GF180MCU za pośrednictwem Wafer.Space i ma docelowo trafić do klasycznej obudowy DIP40 z wykorzystaniem technologii chip-on-board. Twórcy zakładają, że nowy układ będzie mógł pracować z częstotliwością sięgającą 50 MHz, czyli wielokrotnie wyższą od pierwszych wersji Z80. Projekt pozostaje niszowy, ale może stać się cennym źródłem nowych procesorów dla komputerów RC2014, odrestaurowywanych ZX Spectrum oraz innych konstrukcji wykorzystujących architekturę Z80, której oryginalne układy stają się coraz trudniej dostępne.