Jaka płyta główna dla procesora AMD Ryzen 9000? Na co zwracać uwagę przy wyborze płyty głównej AM5

Gdy składamy nowy komputer lub ulepszamy posiadany zmieniając platformę sprzętową, kluczową decyzją jest wybór odpowiedniej płyty głównej. Od tego wyboru zależeć będzie, czy nie natkniemy się na problemy z temperaturami sekcji zasilania, szczególnie decydując się na procesor z wyższej półki, a także ma wpływ na funkcjonalność peceta. Na co zwracać uwagę przy wyborze płyty głównej dla AMD Ryzen 9000? I przy okazji jaką wybrać pamięć RAM do Ryzen 9000?

Na co zwracać uwagę przy wyborze płyty głównej dla AMD Ryzen 9000?

Płyty główne różnią się między innymi standardem slotu PCIe x16, co może mieć znaczenie w połączeniu z kartami graficznymi z obciętymi liniami PCIe oraz niską pojemnością VRAM, liczbą oraz standardem slotów M.2 dla dysków NVMe, szybkością przewodowej karty sieciowej, jakością zintegrowanego audio, tudzież liczbą oraz przepustowością portów USB i ew. Thunderbolt. Jest także kwestia Wi-Fi, które płyta może mieć lub nie, a jeżeli ma, to pytanie, w jakim standardzie. Jest więc o co walczyć, aby wybrana płyta główna dla AMD Ryzen 9000 jak najlepiej spełniała Wasze wymagania.

Na co zwracać uwagę przy wyborze płyty głównej dla AMD Ryzen 9000

Obecnie najpopularniejszą platformą wśród osób samodzielnie składających komputer jest AM5 dla procesorów Ryzen 7000-9000, która ma do zaoferowania m.in. najmocniejsze gamingowe CPU na rynku oraz długowieczność, gdyż wyjdzie na nią przynajmniej jeszcze jedna generacja Ryzenów, a być może nawet dwie. Podstawka AM5 to szeroki wybór płyt głównych na rozmaitych chipsetach, od absolutnie budżetowego A620 aż po topowy X870E. Odnośnie PCIe dla karty graficznej, spora część modeli obsługuje PCIe 5.0, ale konstrukcje na bazie A620, B650, X670 oraz B840 niestety nie, a w przypadku B850 zależy to od konkretnej płyty. Znaczne różnice występują w kontekście slotów M.2, gdyż najtańsze mają tylko jedno takie złącze w standardzie PCIe 4.0, a najdroższe nawet pięć sztuk, z czego trzy zgodne z PCIe 5.0. Oczywiście dyski M.2 klasy PCIe 5.0 w dalszym ciągu są mało popularne, ale na przyszłość lepiej mieć możliwość ich użycia z pełną wydajnością.

W temacie dysków M.2 wraz z premierą chipsetów X870 oraz X870E istotną kwestią stało się ucinanie linii karty graficznej. Dzieje się tak dlatego, że producenci płyt mają w swoich modelach na bazie tych dwóch chipsetów obowiązek montażu dodatkowego kontrolera od ASMedia, który zapewnia obsługę portów USB4. Procesory Ryzen 7000 oraz 9000 udostępniają 16 linii PCIe 5.0 dla karty graficznej oraz 8 dodatkowych PCIe 5.0, a ponieważ wśród tych ostatnich cztery zabiera kontroler USB4, zostają tylko 4, co wystarcza dla jednego dysku M.2. Żaden chipset AMD nie oferuje linii PCIe w standardzie 5.0, stąd jeżeli producent płyty chce dać więcej slotów M.2 zgodnych z PCIe 5.0, musi zabrać linie GPU albo kombinować w inny sposób. W efekcie, większość płyt głównych X870 oraz X870E ma tę wadę, że przy obsadzeniu więcej niż jednego M.2 klasy PCIe 5.0, karta graficzna pracuje w trybie x8.

Odnośnie karty sieciowej, najbardziej budżetowe płyty z socketem AM5 mają LAN o szybkości 1 Gb/s, dla modeli ze średniej półki najczęściej klasy 2,5 Gb/s albo 5 Gb/s, a najbardziej rozbudowane mogą się pochwalić LAN o przepustowości 10 Gb/s. Jakie jest tego praktyczne znaczenie, to już zależy od posiadanego przez Was sprzętu sieciowego. Z kolei zintegrowane audio w najgorszym przypadku bazuje na kodeku Realtek ALC897, który jest produktem dość niskiej jakości. W płytach głównych ze średniej półki często spotyka się ALC1220 lub ALC4080, czyli najlepsze aktualnie kodeki, które powinny wystarczyć większości użytkowników. Dość rzadko zdarza się trafić na ALC1200, który jakościowo jest pomiędzy ALC897 oraz ALC1220, a topowe płyty potrafią oprócz układu Realtek mieć dodatkowy DAC, który poprawia jakość wyjścia słuchawkowego. W kwestii USB, zgodnie z wcześniejszą informacją, płyta może mieć porty USB4 albo nie, a poza tym istotną rzeczą jest liczba wartościowych portów USB 3.2 Gen 2x2 oraz USB 3.2 Gen 2.

Jaka pamięć RAM do Ryzen 9000?

Kupując płytę główną oraz procesor Ryzen 7000 lub 9000, istotne jest sparowanie go z odpowiednią pamięcią DDR5. Kontroler RAM zintegrowany w CPU może w przypadku tych rodzin działać w dwóch trybach: synchronicznym albo asynchronicznym. Pierwszy z nich zapewnia wysoką wydajność już przy taktowaniu efektywnym pamięci 6000 MHz (aka 6000 MT/s, jak teraz opisują takie moduły producenci RAM), a drugi potrafi zaoferować nawet odrobinę wyższe osiągi niż synchroniczny, ale dopiero przy zegarze DDR5 wyraźnie ponad 7000 MHz, najlepiej 8000 MHz. Dlatego dla większości użytkowników najlepszym wyborem będą moduły klasy 6000 MT/s, gdyż z taką częstotliwością w trybie synchronicznym będzie stabilnie pracować każdy Ryzen, a wyższe wartości 6200-6600 MT/s nie są gwarantowane i mogą wymagać pracy kontrolera w trybie asynchronicznym, co finalnie doprowadzi do spadku wydajności względem 6000 MT/s.

Ale dla najbardziej bezkompromisowych pecetowców pamięć DDR5 o bardzo wysokim taktowaniu może być alternatywą. Na rynku znajdziemy moduły klasy 8000 MT/s z profilem EXPO, który daje największą szansę na poprawną pracę takich parametrów bez ręcznego dostrajania ustawień. Niestety większość zestawów 8000 MT/s uwzględnia tylko profil XMP, który także daje nadzieję na stabilność i w praktyce w większości przypadków rzeczywiście tak jest, ale teoretycznie jest to gorsza opcja od DDR5 z EXPO. Do tego, nawet kupując moduły 8000 MT/s z EXPO, nie ma żadnej gwarancji, że po wczytaniu profilu komputer będzie działał poprawnie, gdyż praca z tak wysokim taktowaniem RAM to loteria, z jej rezultatami zależnymi od posiadanej płyty głównej oraz przede wszystkim jakości kontrolera w procesorze, gdyż gorsze w tym aspekcie sztuki CPU mogą sprawiać problemy. Dlatego wariant z DDR5 o bardzo wysokiej częstotliwości na dobrą sprawę trudno polecić, ponieważ korzyści wydajnościowe są iluzoryczne, koszt znaczny (szczególnie przy obecnych cenach), a do tego narażamy się w ten sposób na problemy ze stabilnością.

Wracając do modułów 6000 MT/s, które z powodów opisanych wyżej są najbardziej popularnym wyborem nabywców procesorów Ryzen, na rynku znajdziemy zestawy o różnym CL oraz reszcie opóźnień. Najczęściej spotykany wariant to CL 30, ale są też bardziej ekstremalne - CL 28 oraz CL 26. Dopłata do takich modułów o bardzo niskim CL potrafi być znaczna, a korzyści wydajnościowe są dyskusyjne, gdyż akurat CL jest timingiem o względnie małym znaczeniu, mniejszym od tRCD oraz tRP. Zatem należy celować raczej w CL 30, najlepiej z opóźnieniami CL 30-36-36, gdyż taka pamięć zapewni najlepszą wydajność, wyższą od zestawów z timingami CL 30-40-40, które także są dostępne. Ale jak dobrze wiecie, obecna sytuacja na rynku RAM jest (delikatnie ujmując) kiepska, więc jeżeli trafi się Wam trochę gorszy zestaw, ale w dobrej cenie, np. CL 36-36-36, to zdecydowanie nie ma co wybrzydzać, gdyż różnicy z tytułu wyższego CL i tak nie zauważycie.

MSI X870E TOMAHAWK Wi-Fi – dobra płyta dla Ryzena 9000

Jedną z płyt głównych dla dla procesora AMD Ryzen 9000, która oferuje szerokie możliwości za rozsądne pieniądze, jest MSI MAG X870E TOMAHAWK WIFI. Zgodnie z nazwą, to model na topowym chipsecie, a w kwestii kolorystyki firma MSI stawia na klasykę, czyli połączenie czerni oraz odcieni szarości, choć z dodatkiem żółto-zielonych wstawek na radiatorach. Chłodzenie sekcji zasilania to dwa osobne radiatory, a za warunki termiczne dysków M.2 odpowiadają trzy sztuki, po jednym dla pierwszego i ostatniego slotu oraz łączony dla środkowych. Sekcja zasilania jest 14-fazowa dla rdzeni procesora oraz 2-fazowa dla SOC, a wykorzystane MOSFET-y produkcji Monolithic Power Systems mają obciążalność 80 A, co daje zapas mocy nawet dla topowych CPU z dwoma chipletami. Jeżeli chodzi o specyfikację, płyta oferuje PCIe 5.0 dla karty graficznej oraz dwóch dysków M.2, cztery sloty M.2, które nie ucinają linii GPU, LAN 5 Gb/s oraz Wi-Fi 7, solidne audio na kodeku ALC4080 i dwa porty USB4.

MSI X870E TOMAHAWK Wi-Fi - Specyfikacja:

Konstrukcyjnie MSI MAG X870E TOMAHAWK WIFI jest płytą w standardzie ATX, czyli bez trudu zmieści się w każdej pełnowymiarowej obudowie, z czym modele E-ATX potrafią mieć problem. Podświetlenia LED nie ma wcale, co na pewno spodoba się osobom sceptycznie nastawionym do światełek w komputerze. Na laminacie jest osiem 4-pinowych złączy wentylatorów, z czego sześć o obciążalności 1 A, jedno 2 A oraz ostatnie 3 A, zatem do każdego można podłączyć więcej niż jedną sztukę za pomocą rozgałęźników. Każde gniazdo pozwala kontrolować obroty napięciowo albo za pomocą PWM, a MSI nie nakłada żadnych ograniczeń zakresów obrotów dla obu tych trybów, czyli w razie potrzeby konfigurację półpasywną można zrealizować bez względu na posiadane wentylatory.

W temacie ergonomii, zgodnie z obecnymi standardami, producent zadbał o przycisk do zwalniania zatrzasku karty graficznej, co ułatwia jej demontaż. Poza tym górny oraz dolny radiator dysków M.2 zdejmiecie oraz założycie beznarzędziowo, a instalacja nośników NVMe także nie wymaga użycia śrubokręta. Odstępstwem od tego podejścia jest tylko środkowy radiator M.2, przykręcany śrubkami. Jeżeli chodzi o komponenty sekcji zasilania, jej sercem jest kontroler PWM MP2857 od Monolithic Power Systems. Rdzenie procesora zasila 14 faz, każda z jednym tranzystorem MP87670 od tej samej firmy, z deklarowaną obciążalnością 80 A. Dwie fazy dostarczające prąd do SOC, czyli zintegrowanego GPU oraz kontrolerów, korzystają z tych samych MOSFET-ów, po sztuce na fazę.

Do montażu pamięci RAM producent przewidział cztery sloty, które obsługują moduły DDR5 o pojemności do 64 GB (na slot) oraz taktowaniu efektywnym do 8400 MHz (przy czym realne możliwości zależą od jakości kontrolera w CPU). Płyta ma wyświetlacz kodów POST, który jest dość rzadkim dodatkiem w tej półce cenowej oraz przydaje się podczas podkręcania RAM. Dostępne wyprowadzenia USB na przedni panel obudowy to dwa USB 2.0 (łącznie cztery porty), dwa USB 3.2 Gen 1 (cztery porty) oraz jedno USB 3.2 Gen 2x2 Type-C (jeden port). Poza tym producent umieścił na PCB jedno złącze dla paska diod LED z RGB oraz trzy dla pasków LED z ARGB. Sloty PCIe to x16 dla karty graficznej, zgodny z PCIe 5.0, oraz dwa kolejne x16, ale (licząc od góry) odpowiednio klasy PCIe 3.0 oraz 4.0 i elektrycznie x1/x4. Pierwsze oraz drugie złącze M.2 jest kompatybilne z PCIe 5.0, a dwa pozostałe z PCIe 4.0. Poza tym w skład podsystemu dyskowego wchodzą cztery porty SATA.

Co do slotów M.2 zgodnych z PCIe 5.0, montaż dysku w drugim z nich (licząc od góry) spowoduje przełączenie kontrolera USB4 w tryb x2, gdyż współdzielą dostępne linie (analogicznie nośnik NVMe będzie w takim układzie działał z dwoma liniami). Wynika to z ograniczonej liczby linii, które oferują procesory Ryzen, o czym było wspomniane wcześniej. Alternatywnie użytkownik może w UEFI wyłączyć porty USB4, przez co dysk będzie w tym złączu działał z pełną szybkością. Zintegrowane audio, oprócz kodeka Realtek ALC4080, wykorzystuje kondensatory elektrolityczne Chemi-Con, które dbają o optymalną jakość dźwięku. Na panelu I/O mamy wyjście HDMI 2.1 dla zintegrowanego GPU, dwanaście portów USB, w tym cztery USB 2.0, trzy USB 3.2 Gen 1, trzy USB 3.2 Gen 2 (z czego jeden Type-C) oraz dwa USB4, LAN 5 Gb/s, złącza do podłączenia dołączonej anteny Wi-Fi, a także wyjście liniowe oraz wejście mikrofonu zintegrowanego audio, do spółki z cyfrowym S/PDIF.

Poza tym na tylnym panelu są dwa przyciski, jeden Clear CMOS, czyli do czyszczenia ustawień UEFI, oraz drugi opisany jako Flash BIOS. To ostatnie rozwiązanie umożliwia wgrywanie UEFI alternatywną metodą, nawet bez procesora i/lub pamięci RAM. Dzięki temu jest pomocne nie tylko na wypadek nieudanego flashowania UEFI, ale także w sytuacji, gdy zmieniamy CPU wraz z wyjściem nowej generacji, ale akurat sprzedaliśmy starszy procesor przed premierą nowych Ryzenów, więc nie mieliśmy okazji dokonać uaktualnienia z jego użyciem. Skorzystanie z Flash BIOS jest bardzo proste, gdyż wystarczy skopiować plik z UEFI na pamięć USB (z nazwą zmienioną na "MSI.ROM"), włożyć ten pendrive do oznaczonego portu USB oraz nacisnąć przycisk na panelu I/O przy wyłączonym komputerze.

Chcesz złożyć komputer z Ryzenem 9000? Koniecznie z dobrą płytą!

Dzięki oferowanym możliwościom, MSI MAG X870E TOMAHAWK WIFI to dobry wybór dla wymagających użytkowników, którzy nie chcą wydać fortuny na płytę główną dla procesorów AMD Ryzen 9000. Model ten zapewnia wsparcie wszystkich nowoczesnych standardów, w tym PCIe 5.0 dla karty graficznej i dwóch dysków M.2, portów USB4 oraz Wi-Fi 7. Dodatkowo nabywca dostaje łącznie cztery sloty M.2, szybki LAN 5 Gb/s oraz dobre zintegrowane audio na kodeku ALC4080. Warto także zwrócić uwagę na fakt, że w odróżnieniu od większości płyt na chipsecie X870E, w tym modelu złącza M.2 nie ucinają linii karty graficznej po obsadzeniu niektórych z nich. Problem z liniami PCIe na płytach X870E wziął się z dodatkowego kontrolera USB4, stąd firma MSI postąpiła w najlepszy dla użytkownika sposób, pozwalając wyłączyć porty USB4, aby uniknąć dzielenia linii. A nawet, jeśli tego nie zrobicie, rozwiązanie MSI polega na ograniczeniu szybkości dysku w drugim M.2 zgodnym z PCIe 5.0 oraz kontrolera USB4 do x2, czyli linie karty graficznej pozostają nietknięte.

Poza tym producent zadbał o potrzeby osób, które chcą mieć w obudowie bogatą wentylację, za sprawą sporej liczby gniazd wentylatorów, oraz fanów światełek, gdyż diod LED co prawda nie ma w standardzie, ale nie zabrakło pinów do podłączenia dodatkowych pasków LED z (A)RGB. Na laminacie są też wszystkie potrzebne rodzaje wyprowadzeń USB, zatem bez względu na to, jakie porty ma Wasza obudowa na przednim panelu, podłączycie je do płyty bez problemu i przy optymalnej szybkości (wyprowadzenie Type-C jest w standardzie USB 3.2 Gen 2x2).  Odnośnie ergonomii, mamy przycisk do zwalniania zatrzasku karty graficznej, beznarzędziową instalację dysków M.2 oraz górnego i dolnego radiatora nośników NVMe. MAG X870E TOMAHAWK WIFI poradzi sobie również z topowymi procesorami z dwoma chipletami, które mają relatywnie wysoki pobór prądu jak na platformę AM5, za sprawą 14-fazowej sekcji zasilania dla rdzeni z tranzystorami o wysokiej obciążalności.

Kolejną rzeczą wartą podkreślenia jest funkcja Flash BIOS, dzięki której można wgrać nową wersję UEFI alternatywnym sposobem, nawet bez CPU i/lub RAM. Taka możliwość przyda się nie tylko na wypadek nieudanego flashowania UEFI, ale także przy zmianie procesora na nową generację. A skoro jesteśmy w temacie, na platformę AM5 zostanie wydana jeszcze przynajmniej jedna generacja Ryzenów, a wg nieoficjalnych doniesień nawet dwie, więc kupując dobrą płytę teraz, dostaniemy sprzęt, który posłuży przez długie lata. To wszystko sprawia, że MSI MAG X870E TOMAHAWK WIFI jest właściwym wyborem, gdyż ma wszystko to, co powinna mieć nowoczesna płyta główna, a do tego jej producent zadbał o szereg dodatkowych funkcjonalności oraz udogodnień, które ułatwiają życie posiadaczowi. Jeżeli celujecie w zestaw z procesorem Ryzen oraz jesteście wymagający, to model ten jest właśnie dla Was i idealnie spełni oczekiwania.