Linutil to darmowe, otwarte narzędzie do optymalizacji, czyszczenia i konfiguracji systemu Linux

Linutil nie tylko jest narzędziem całkowicie darmowym, wolnym i z otwartym źródłem. Jest to aplikacja typu distro-agnostic, czyli działająca tak samo, bez względu na to, jakiej dystrybucji GNU/Linux używasz. Ponadto nie trzeba jej nawet instalować, bo uruchamia się po wprowadzeniu krótkiej komendy w terminalu, a po zakończeniu działania nie pozostawia po sobie zbędnych plików. Warto tutaj zaznaczyć, że standardowo to narzędzie całe uruchamia się wewnątrz terminala i obsługiwane jest łatwo, za pomocą klawiatury. Przekłada się to na znakomitą szybkość działania, zarówno na starych, jak i nowych komputerach. Aplikacja jest relatywnie nowa i intensywnie rozwijana, więc jej funkcjonalność będzie rozszerzana z biegiem czasu. Co aktualnie potrafi i do czego się przydaje? Zapraszam do poradnika.

Autor: Tomasz Duda

Twórcą tego narzędzia jest nikt inny, jak sam Chris Titus, którego wiele osób może już kojarzyć z wcześniejszego narzędzia o nazwie Chris Titus Tech's Windows Utility (Winutil), a także z jego ciekawego i pomocnego kanału na YouTube. Winutil był już opisywany i kilkukrotnie wspominany na łamach naszego portalu, bo jest niezwykle przydatny, nie wymaga instalacji, nie pozostawia po sobie śmieci i jest darmowy. System Windows wciąż jest znacznie popularniejszy od Linuksa, dlatego nie dziwi fakt, że Chris najpierw stworzył wersję na niego, ale im więcej pochwał zbierał Winutil, tym więcej użytkowników GNU/Linux prosiło programistę o stworzenie analogicznej aplikacji narzędziowej na ich ulubiony system. Zresztą sam Chris jest wielkim zwolennikiem i orędownikiem otwartego, wolnego, darmowego oprogramowania, więc na szczęście nie trzeba było go długo namawiać. Tak oto powstał Linutil.

Linutil ma jeden podstawowy cel: wykonać wiele czynności szybko i automatycznie, bez konieczności poświęcania czasu przez użytkownika. Instalacja programów, sterowników, kompleksowa aktualizacja Linuksa przez topgrade, czyszczenie systemu, łatwa konfiguracja.

Nuclear Music Player: muzyka online za darmo z różnych źródeł w jednym odtwarzaczu, bez reklam

Pełna nazwa programu to Chris Titus Tech's Linux Utility, ale sam autor używa też krótszej formy Linutil, więc takiej nazwy będę się tutaj trzymał. Jak już wspomniałem, jest to narzędzie znacznie młodsze od Winutil, a przy okazji powstaje na zupełnie inny system operacyjny, więc siłą rzeczy nie będzie identyczne pod każdym względem. Aplikacja nie ma jeszcze tak szerokiej funkcjonalności, ale najważniejsze jest to, że program jest dynamicznie rozwijany, już działa dobrze i ma kilka bardzo dużych zalet. Po pierwsze: jest całkowicie niezależny od dystrybucji GNU/Linux. Obojętnie czy używasz popularnego Ubuntu, bazującego na nim Linux Mint (dla wielu osób wręcz idealnego Linuksa na start), a może Debian, Arch Linux, CachyOS, Fedora, openSUSE albo dziesiątków innych dystrybucji, Linutil ma na nich działać równie dobrze. Nie zakłada z góry, że masz apt, dnf czy pacman do zarządzania pakietami i to jest bardzo ważne. Po drugie: Linutil uruchamia się poprzez wpisanie (a realnie po prostu wklejenie) krótkiej komendy w terminalu. Włączasz, korzystasz, a potem zamykasz i nie pozostaje po nim nic. Aktualizacji robić nie musisz, bo jeśli twórca zmieni kod, to przy ponownym uruchomieniu już włączysz najnowszą wersję. Opcjonalna wersja instalacyjna też istnieje.

Po trzecie: Linutil ma bardzo przejrzysty, tekstowy interfejs i uruchamia się bezpośrednio w terminalu. Po wstępnym załadowaniu działa dosłownie błyskawicznie, nawet na starszych, mniej wydajnych komputerach. Nie trzeba nawet niczego „wyklikiwać” myszką, wystarczy użyć dosłownie kilku przycisków na klawiaturze do wykonania wszystkich czynności. Po czwarte: narzędzie już na tak wczesnym etapie rozwoju jest dość funkcjonalne, bo pozwala szybko instalować nie tylko programy użytkowe, ale również te przeznaczone dla graczy, a oprócz tego wykonywać konfigurację i optymalizację Linuksa, czyszczenie systemu i pełną aktualizację. Jeśli nie masz pewności, co dana pozycja znaczy, to możesz ją podświetlić i wcisnąć klawisz „d” (jak description), aby zobaczyć opis. Natomiast piątą zaletą jest to, że Linutil jest całkowicie darmowy, wolny i ma otwarte źródło. Przejdźmy zatem do funkcji realnie dostępnych w interfejsie.

Linutil: konfiguracja, optymalizacja, czyszczenie Linux za darmo

Aby uruchomić program, otwórz terminal / konsolę w systemie Linux, wklej komendę curl -fsSL https://christitus.com/linux | sh, a następnie naciśnij Enter. Pojawi się czytelnie, schludnie poukładany interfejs tekstowy, a w nim małe okno menu głównego po lewej stronie, większe okno z zawartością poszczególnych „kart” po prawej, a także krótka informacja o specyfikacji systemu i opis funkcji klawiszy na dole. Opisywana tutaj wersja to Linutil v26.5.21. Pod pierwszą pozycją w menu głównym znajdują się przeróżne przydatne aplikacje, które mogą być przydatne, zwłaszcza po świeżej instalacji systemu Linux. Wśród nich są narzędzia do komunikacji (np. Signal, Discord, Slack, Telegram, Thunderbird), programy do projektowania i pracy z multimediami (m.in. Blender, Audacity, Handbrake, OBS Studio, Inkscape, GIMP, Pinta), narzędzia dla deweloperów (Neovim, Github Desktop, Meld, VS Code itp.), pakiety office, czytniki i edytory PDF, szereg przeglądarek internetowych oraz inne programy, takie jak choćby Kitty, Android Debloater, Alacritty, Flathub i inne. Warto zwrócić uwagę, że po prawej stronie widać literowe oznaczenia. Ich opis znajdziesz pod przyciskiem „g”. Przykładowo FI to flatpak installation, D to disk modification, RP to remove package.

W tym miejscu wypada napisać, że elementy te instaluje się bardzo łatwo i szybko. Wybierasz menu po lewej, klikasz strzałkę w prawo na klawiaturze, wybierasz jeden element do instalacji, ponownie klikasz strzałkę w prawo, klikasz „y” (yes) i to wszystko. A jeśli chcesz zaoszczędzić czas i zainstalować wiele programów naraz, to gdy jesteś w menu po prawej stronie klikasz „v”, potem zaznaczasz wiele pozycji za pomocą spacji, a potem znów strzałka w prawo i przycisk „y”. Słowem: instalacja jest banalnie prosta. I cała reszta działa podobnie. Jeśli chcesz zaznaczyć wiele zmian w konfiguracji systemu jednocześnie, to robisz to w sposób analogiczny.

Druga zakładka w menu obejmuje narzędzia przydatne do grania w gry na Linuksie. Są tam optymalizacje i modyfikacje do paru gier (Fallout 76, Diablo II Resurrected, Arc Raiders, Starfield), a także emulatory do gier np. z PlayStation, Nintendo, Sega, Xbox i innych oraz przydatne dodatki: sterowniki GPU, Bottles, Waydroid, Auto CPU Frequency czy też zależności wykorzystywane przez gry.

Trzecia karta obejmuje na razie tylko jedną pozycję, choć znając wcześniejsze narzędzie Winutil, mam wrażenie, że również w Linutil pojawią się tutaj dodatkowe opcje w przyszłości. Obecnie można skorzystać z szybkiej konfiguracji iptables dla bardzo popularnego UFW Firewall. Nawet jeśli ktoś nie ma jeszcze UFW, to po wykonaniu tej komendy owy firewall zostanie zainstalowany, a potem skonfigurowany przy użyciu ustawień rekomendowanych przez autora, czyli Chrisa Titusa.

Bardzo ważna i przydatna jest zakładka System Setup. U mnie pojawiły się tutaj opcje dla Arch Linux i faktycznie korzystam z tego systemu, ale nie mam aktualnie pod ręką innych dystrybucji Linuksa, więc nie wiem czy Linutil wykrył mój system i pokazał odpowiednie opcje, czy po prostu twórca oprogramowania ręcznie dorzucił opcje dla Arch. Innymi słowy, nie mam pewności czy po wykryciu np. Linux Mint, pojawią się opcje tylko dla niego. W każdym razie na Arch Linux mogłem szybko wykonać konfigurację serwera, zainstalować repozytoria z CachyOS, obsługę AUR przez Yay, sterowniki odpowiedzialne za przyspieszenie sprzętowe, wirtualizację itp. Są też opcje instalacji lub usunięcia środowiska graficznego. Niezwykle użyteczne są funkcje zautomatyzowanego, bezobsługowego, pełnego czyszczenia systemu Linux ze śmieci, a także pełnej, kompleksowej aktualizacji za pomocą narzędzia topgrade (może to objąć nawet firmware sprzętowy przez fwupd).

Ostatnia pozycja w menu głównym (Utilities) obejmuje inne funkcje i narzędzia. Można tutaj szybko zainstalować sterowniki do drukarek, dodać lub usunąć użytkownika i pozmieniać hasła, włączyć autologin, zainstalować narzędzie do tworzenia bootowalnych pamięci USB, menadżera Bluetooth i Wi-Fi, Timeshift Backup oraz garść innych.

Jak zatem widać, mimo że narzędzie Linutil jest relatywnie świeże i wciąż znajduje się w fazie intensywnego rozwoju, to funkcji ma sporo. Wiele z nich jest bardzo użytecznych po „postawieniu” Linuksa na nowo, ale nie tylko. Jeśli nagle stwierdzisz, że chcesz pograć na Linuksie, a wcześniej nigdy tego nie robiłeś, to Linutil też może okazać się przydatny, bo pozwoli szybko pobrać i skonfigurować szereg narzędzi gamingowych. Największa zaleta z użycia tego oprogramowania jest jedna: automatyzacja. Autor stworzył coś, co ma realnie przyspieszyć instalację przydatnych aplikacji i sterowników, konfigurację podstawowych funkcji (które i tak zazwyczaj wymagałyby ręcznego ustawiania), a także szybkie czyszczenie i kompleksową aktualizację systemu. Uruchomienie wymaga wklejenia tylko jednej komendy, a aktualizacji nie trzeba robić nigdy, bo robi się ona automatycznie po stronie serwera. Szczerze polecam, tym bardziej, że nic nie płacisz, a źródło jest otwarte. Daj znać w komentarzu, co sądzisz o tym programie. Udanego dnia!